Cách đo độ dốc đất rẫy trước khi mua

Cách đo độ dốc đất rẫy là gì và vì sao cần đo?

Khi đi xem đất, nhiều người chỉ hỏi diện tích bao nhiêu sào, mặt tiền dài bao nhiêu mét. Nhưng một mảnh 1ha bằng phẳng và một mảnh 1ha nằm trên sườn dốc có giá trị sử dụng rất khác nhau, dù diện tích giống hệt. Độ dốc là yếu tố âm thầm quyết định chi phí bạn phải bỏ ra sau khi mua.

Đo độ dốc không khó. Chỉ cần một chiếc điện thoại thông minh có ứng dụng đo độ dốc, hoặc đơn giản hơn là quan sát độ nghiêng của mặt đất so với đường chân trời. Bài này hướng dẫn bạn đo đúng và hiểu ý nghĩa con số đo được.

Vì sao độ dốc quan trọng không kém diện tích?

Độ dốc quyết định ba khoản chi phí lớn. Đầu tiên là chi phí làm đường: đất càng dốc, việc san ủi và làm đường vào càng tốn kém, thậm chí có mảnh dốc đến mức xe tải không lên được, phải chở vật tư bằng xe nhỏ nhiều chuyến. Thứ hai là chi phí hệ thống tưới: địa hình dốc cần chia nhiều đường ống và van điều áp để nước phân bố đều.

Thứ ba là rủi ro xói mòn và sạt lở mùa mưa. Mặt đất dốc không có thảm che phủ sẽ bị nước mưa rửa trôi lớp đất mặt, làm mất dinh dưỡng và lộ rễ cây. Với các loại cây như sầu riêng, đất quá dốc còn khiến bộ rễ ăn nông, cây dễ đổ khi có gió lớn hoặc mưa kéo dài.

Vì vậy, đừng để một mảnh đất dốc được rao bán với giá của đất bằng. Hãy đo và đưa độ dốc vào bảng so sánh khi đánh giá các lô đất. Nếu bạn định trồng sầu riêng, tiêu chuẩn về thế đất còn được trình bày kỹ trong bài tiêu chuẩn chọn đất trồng sầu riêng Tây Nguyên.

Cách đo độ dốc bằng ứng dụng điện thoại

Cách nhanh và tiện là dùng ứng dụng đo độ dốc trên điện thoại. Các ứng dụng này dùng cảm biến gia tốc để hiển thị góc nghiêng khi bạn áp máy lên mặt đất hoặc để máy nằm phẳng theo hướng dốc. Kết quả thường hiển thị bằng đơn vị độ (degree) hoặc phần trăm.

Quy trình đo gồm bốn bước. Bước 1: mở ứng dụng và hiệu chỉnh về 0 độ trên mặt phẳng đã biết. Bước 2: đặt điện thoại lên một thanh gỗ hoặc vật thẳng đặt dọc theo hướng dốc của mặt đất. Bước 3: đọc góc nghiêng hiển thị. Bước 4: đo ở 3–5 điểm khác nhau trên mảnh đất rồi lấy giá trị đại diện.

Cần lưu ý rằng ứng dụng điện thoại chỉ đo độ dốc cục bộ tại điểm đặt máy. Nếu mảnh đất gồ ghề, kết quả có thể dao động. Bạn nên đo ở nhiều vị trí và ghi lại từng con số để nắm được độ dốc trung bình và các điểm dốc cục bộ cần xử lý riêng.

Cách đo độ dốc bằng mắt thường và dụng cụ đơn giản

Nếu không có điện thoại, bạn vẫn có thể ước lượng độ dốc bằng cách quan sát. Đứng ở chân dốc nhìn lên: nếu mặt đất gần như nằm ngang là độ dốc thấp; nếu phải ngước nhìn rõ rệt là dốc vừa; nếu phải nghiêng người về trước để giữ thăng bằng là dốc cao. Kinh nghiệm thực địa cho thấy độ dốc trên khoảng 15 độ bắt đầu gây khó khăn cho cơ giới và tưới.

Một dụng cụ đơn giản là thước chữ A (A-frame). Bạn đóng hai thanh gỗ thành hình chữ A, buộc dây dọi ở đỉnh và đánh dấu vạch chuẩn ở chân. Khi đặt hai chân thước lên mặt dốc, dây dọi lệch khỏi vạch chuẩn bao nhiêu cho biết độ dốc tương ứng. Cách này tuy thủ công nhưng khá chính xác và không phụ thuộc pin.

Bạn cũng có thể tận dụng bản đồ địa hình hoặc ảnh flycam để nhìn tổng thể thế đất trước khi đến. So sánh độ cao giữa các điểm trên bản đồ giúp bạn hình dung đâu là khu bằng phẳng, đâu là sườn dốc, từ đó lên kế hoạch kiểm tra thực địa hiệu quả hơn.

Bảng ngưỡng độ dốc theo cây trồng

Bảng dưới đây là ngưỡng tham khảo cho các loại cây phổ biến ở Tây Nguyên. Con số mang tính định hướng, còn khả năng canh tác thực tế phụ thuộc thêm vào loại đất, mật độ trồng và biện pháp chống xói mòn.

Nhìn vào bảng, bạn có thể thấy mỗi cây có vùng độ dốc phù hợp riêng. Sầu riêng chịu được dốc nhẹ nhưng không hợp đất quá dốc vì bộ rễ và nhu cầu nước cao. Cà phê dẻo dai hơn, nhưng khi vượt khoảng 15 độ thì cần trồng theo đường đồng mức và làm bậc thang để hạn chế xói mòn.

Nếu mảnh đất có độ dốc vượt ngưỡng thuận lợi của cây bạn định trồng, đừng vội bỏ qua. Bạn có thể điều chỉnh bằng cách chia khu vực, chọn cây phù hợp từng khu, hoặc đầu tư biện pháp chống xói mòn. Với các lô đất sầu riêng, độ dốc thường được ghi rõ trong hồ sơ thẩm định của sàn.

Ảnh hưởng của độ dốc tới chi phí hạ tầng

Độ dốc ảnh hưởng rõ rệt tới chi phí làm đường. Trên đất bằng, việc mở đường đất hoặc đường bê tông tương đối đơn giản. Trên đất dốc, bạn phải san ủi nhiều hơn, làm mương thoát nước dọc đường và có thể cần gia cố mái taluy để tránh sạt lở. Chi phí có thể cao hơn đáng kể so với đất bằng cùng diện tích.

Hệ thống tưới cũng phức tạp hơn trên địa hình dốc. Nước chảy từ trên xuống tạo áp suất không đều, khiến đầu béc phía dưới phun mạnh còn phía trên yếu. Để khắc phục, bạn cần chia hệ thống thành nhiều khu và lắp van điều áp, làm tăng chi phí vật tư và công lắp đặt. Với tưới nhỏ giọt, đường ống trên dốc cũng cần neo giữ cẩn thận.

Một điểm ít người để ý là chi phí vận chuyển vật tư và nông sản. Đất dốc khiến xe tải khó vào, phải dùng xe nhỏ chở nhiều chuyến, đội chi phí thu hoạch và phân bón hàng năm. Đây là khoản chi phí ẩn nhưng tích lũy theo thời gian. Bạn nên ước tính các khoản này trước khi quyết định, và có thể tham khảo các lô đã mua bán đất rẫy có ghi chú tình trạng đường vào.

Đất dốc và rủi ro xói mòn cần phòng ngừa

Xói mòn là hệ quả nghiêm trọng của đất dốc thiếu che phủ. Khi mưa lớn, nước chảy theo sườn dốc cuốn theo lớp đất mặt giàu dinh dưỡng, để lại mặt đất trơ sỏi đá. Qua nhiều mùa mưa, tầng đất canh tác mỏng dần và cây còi cọc.

Biện pháp phòng ngừa gồm trồng theo đường đồng mức, làm bậc thang hoặc mương giữ nước cắt dòng chảy, và trồng cây che phủ giữ đất. Với đất dốc, việc giữ một thảm thực vật che phủ giữa các hàng cây là rất quan trọng để bảo vệ lớp đất mặt.

Ngoài xói mòn, đất dốc còn có nguy cơ sạt lở khi mưa kéo dài, đặc biệt ở các vị trí đã bị cắt xẻ hoặc làm đường. Các biện pháp chống sạt lở cụ thể cho đất rẫy dốc được trình bày trong bài biện pháp chống sạt lở đất rẫy dốc mùa mưa. Đánh giá đúng độ dốc ngay từ đầu giúp bạn dự trù chi phí phòng ngừa hợp lý.

Tóm lại: đo độ dốc trước khi trả giá

Độ dốc là chỉ tiêu dễ đo nhưng hay bị bỏ qua khi mua đất. Chỉ cần một chiếc điện thoại hoặc một thước chữ A, bạn đã có con số để đánh giá chi phí làm đường, thiết kế tưới và rủi ro xói mòn. Hãy đo ở nhiều điểm và ghi lại cẩn thận.

Khi đã hiểu thế đất, bạn sẽ chọn được mảnh phù hợp với cây trồng và ngân sách của mình. Nếu muốn xem những lô đất đã được kiểm tra độ dốc và thế đất trước khi lên sàn, bạn có thể tham khảo danh mục của chúng tôi để tiết kiệm thời gian khảo sát thực tế.